Na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie

Kategoria: Encyklopedia Dolnoślązaka

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (33): Opera „Faust” według dramatu Johanna Wolfganga von Goethe z muzyką księcia Antoniego Radziwiłła

    Pierwsza muzyczna adaptacja utworu Goethego w historii światowej opery, autorstwa księcia Antoniego Radziwiłła, namiestnika Wielkiego Księcia Poznańskiego, powstała w latach 1808-1832 m.in. w jego pałacu w Ciszycy (obecnie w granicach Kowar), wchodzącym w skład współcześnie powstałego szlaku Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej. Książę osobiście zaprezentował fragmenty partytury w Weimarze Goethemu, który – wyraziwszy zachwyt – wprowadził pod jej wpływem niewielkie zmiany w tekście swego utworu. „wiele rzeczy znalazłem tak dobrze pomyślanych, nawet genialnych, żem się nigdy po namiestniku tego spodziewać nie mógł” – pisze w liście z 1829 r. o muzyce do „Fausta” Fryderyk Chopin, gość księcia Radziwiłła w jego posiadłości w Antoninie. Operę w całości wystawiła w 1835 r. – dwa lata po śmierci księcia Radziwiłła – Berlińska Singakademie. Po raz pierwszy w pełnej wersji w Polsce utwór zaprezentowano 15.08.2012 r. w pałacu w Wojanowie. „… niesłusznie zapomniane dzieło (egzemplifikujące styl wczesno-romantycznej opery) rozpoczyna swój powrót do życia w bezpośredniej bliskości miejsca swych narodzin (pałac Ciszyca w Kowarach) – skomentował w okolicznościowej broszurze Marek Dyżewski, muzyk, eseista i krytyk muzyczny. Jego zdaniem, wydarzenie to wpisało się w tendencję współczesnego życia muzycznego, polegającą na odchodzeniu od żelaznego, ogranego repertuaru, na rzecz dzieł nieznanych, a godnych poznania. Zarazem przypomniano postać księcia Radziwiłła, będącego – zdaniem Marka Dyżewskiego – w życiu artystycznym Berlina 1. XX w. postacią wybitną. Jego berliński pałac, w którym umieszczono potem kancelarię III Rzeszy, stanowił centrum życia muzycznego, literackiego i teatralnego, a o pozycji księcia w świecie muzyki świadczy jego zażyłość m.in. z Beethovenem, Mendelssohnem i Chopinem, którzy dedykowali mu swe utwory. Operę „Faust” wystawiono w Polsce w całości dzięki staraniom Fundacji Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej [1].

    [1] Wydawnictwo okolicznościowe, towarzyszące wystawieniu opery „Faust” według dramatu Johanna Wolfganga von Goethe z muzyką księcia Antoniego Radziwiłła w pałacu Wojanów (15.08.2012 ) i w bazylice na Świętej Górze koło Gostynia (29.09.2012).

    Marek Perzyński

    Wszelkie prawa zastrzeżone

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (32): Karkonosze

    Karkonosze – najwyższe górskie pasmo Sudetów i zarazem całych Czech, nazywane dawniej Górami Olbrzymimi (niem. Riesengebirge) [1, s. 2], co oddaje sposób ich postrzegania przez ludzi minionych wieków, o mentalności zawężonej do najbliższej okolicy.

    Karkonosze są górami granicznymi – z ok. 650 km kw. powierzchni do strony polskiej należy ok. 185 km kw., pozostała do Czech [2, s. 51]. Granica państwowa przebiega głównym grzbietem Karkonoszy, jest to zarazem dział wodny pomiędzy dorzeczem Odry i Łaby [3, s. 7].

    Karkonosze rozciągają się na długości 36 km pomiędzy Przełęczą Szklarską na zachodzie, a Przełęczą Lubawską na południowym wschodzie [1, s. 2].

    Najwyższym szczytem Karkonoszy jest Śnieżka (1603 m n.p.m.), będąca jednocześnie najwyższą górą Czech. Do bardziej znanych szczytów po polskiej stronie należą też: Wielki Szyszak (1509 m n.p.m.), Smogornia (1490 m n.p.m.), Łabski Szczyt (1472 m n.p.m.) i Szrenica (1361 m n.p.m.), na której podszczytowy punkt prowadzi wyciąg krzesełkowy [2, s. 51].

    Szczyt Śnieżki po polskiej stronie zajmują XVII-w. kaplica św. Wawrzyńca (najwyżej położony w Polsce zabytek sztuki barokowej) i modernistyczny budynek obserwatorium meteorologicznego. Po stronie czeskiej stoi wzniesiony współcześnie futurystyczny obiekt poczty czeskiej – w powszechnej opinii porażający brzydotą [2, s. 51].

    Harmonijnie współgrają z krajobrazem w Karkonoszach stare schroniska. Do najbardziej znanych należą: schronisko PTTK „Samotnia” im. Waldemara Siemaszki i „Strzecha Akademicka” [2, s. 51].

    Karkonosze to góry o niezwykle ciekawej rzeźbie terenu. Szczególną uwagę zwracają monumentalnych rozmiarów granitowe formacje skalne, urokliwe doliny poprzecinane górskimi wartkimi potokami i przepastne kotły polodowcowe o stromych ścianach, które porastają rzadkie okazy roślin [1, s. 2].

    Najbardziej wartościowy przyrodniczo obszar Karkonoszy objęto instytucjonalną ochroną prawną, tworząc w 1959 r. Karkonoski Park Narodowy. Znalazły się w nim m.in. słynne karkonoskie wodospady. [1, s. 2].

    Wodospad Kamieńczyka (27 m wysokości) jest najwyższym wodospadem w polskiej części Sudetów [2, s. 51]. Jego niezwykłe walory krajobrazowe wykorzystano jako scenografię baśniowego w klimacie filmu „Opowieści z Narnii” [1, s. 2]. Wraz z drugim wodospadem w Karkonoszach – Szklarki – stanowi samoistny cel turystycznych wędrówek i jest jednym ze źródeł dochodu Karkonoskiego Parku Narodowego, do którego wstęp jest biletowany. Dojście do wodospadu Szklarki zajmuje ok. 10 min. [2, s. 51], do Kamieńczyka – ok. 30 min. W pobliżu obu są schroniska turystyczne.  

    Stolicą Karkonoszy i zarazem powiatu jeleniogórskiego jest Jelenia Góra, malowniczo położona w Kotlinie Jeleniogórskiej, otoczona Karkonoszami (od południa), Górami Kaczawskimi (od północy), Rudawami Janowickimi (od wschodu) i Górami Izerskimi (od zachodu). Miastami o szczególnym turystycznym znaczeniu w Karkonoszach są też Szklarska Poręba, Karpacz i Kowary [1, s. 2].

    W rejonie Jeleniej Góry rozciąga się słynna Dolina Pałaców i Ogrodów [21, 2], obejmująca m.in. zamek Chojnik i założenia pałacowo-parkowe w Łomnicy, Wojanowie, Karpnikach, Cieplicach i leżącej obecnie w granicach Kowar Ciszycy [2, s. 51]. Miniatury wielu okolicznych rezydencji i największy wykonany dotąd model Karkonoszy – w ciekami wodnymi, formami skalnymi, schroniskami, zabudową Śnieżki i zabudową centrum Karpacza – prezentowane są w Parku Miniatur Zabytków Dolnego Śląska w Kowarach, według pomysłu twórcy tego kultowego w Karkonoszach miejsca, Mariana Piaseckiego.      

    [1] Karkonosze. Informator turystyczny, publikacja zrealizowana ze środków miast i gmin w ramach Porozumienia o wspólnej promocji: Powiatu Jeleniogórskiego, miast: Jelenia Góra, Karpacz, Kowary, Piechowice, Szklarska Poręba oraz gmin: Mysłakowice, Podgórzyn, Janowice Wielkie, Jeżów Sudecki i Stara Kamienica, br. r. wyd.

    [2] Katarzyna Krzemińska: Karkonosze – na długie jesienne spacery, „Nowe Życie”, 10/532, październik 2019.

    [3] Tadeusz Steć: Karkonosze. obszar konwencji turystycznej w CSRS, Wydawnictwo „Sport i turystyka”, Warszawa 1962.

    Tekst. i fot. Marek Perzyński

    wszelkie prawa zastrzeżone

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (31): Szlaki na Śnieżkę

    Encyklopedia Dolnoślązaka (31): Szlaki na Śnieżkę

    Najbardziej popularne wiodą od strony przystanku autobusowego Karpacz Biały Jar. Szlak czerwony, którym mogą wędrować nawet rodziny z większymi dziećmi, prowadzi obok schroniska nad Łomniczką (w 2019 r. zostało zamknięte do remontu). Przejście zajmuje ok. 3 godz. Szlakiem czarnym można wejść na Śnieżkę już po 2,5 godz. marszu, ale przeznaczony jest on dla osób o dobrej kondycji fizycznej i jest mało atrakcyjny widokowo. Najszybciej na Śnieżkę można dotrzeć wyciągiem krzesełkowym, poprowadzonym z samego dołu trasy (powyżej przystanku Karpacz Biały Jar). Wiedzie na Kopę (1377 m n.p.m.), skąd jest ok. 10 min. do domu turysty Dom Śląski, a z niego ok. 40 min. na szczyt Śnieżki [1, s. 51].

    [1] Katarzyna Krzemińska: Karkonosze – na długie jesienne spacery, „Nowe Życie”, 10/532, październik 2019.

    Ilustracja: Niemiecka przedwojenna żartobliwa widokówka prezentująca… piękne widoki w Karkonoszach.

    Marek Perzyński

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (30): Izydor Statkiewicz

    Statkiewicz Izydor (zm. 28.09.2019), działacz wrocławskiego środowiska polskich Ormian, członek Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego, wspominany jako człowiek prawy, serdeczny i życzliwy. Dzielił się wiedzą o ciekawych wydarzeniach, koncertach, artykułach prasowych dotyczących kultury i historii Ormian szeroko rozsyłając informacje o nich. Należał do najaktywniejszych osób w środowisku ormiańskim, choć rzadko wychodził z domu. Mimo ograniczeń w poruszaniu się, bywał na większości Mszy św. ormiańskokatolickich i spotkań wrocławskich Ormian. Pogrzeb zaplanowano na 5.10.2919 r. na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu [1].

    [1] opr. pa podst. maiu Elżbiety Łysakowskiej.

    Marek Perzyński

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (29): Wrocławski Dom Wydawniczy

    Wrocławski Dom Wydawniczy, wydawnictwo specjalizujące się w tematyce dolnośląskiej, aczkolwiek nie ogranicza się do tego regionu. Wydaje głównie przewodniki turystyczne dedykowane określonym obiektom lub miejscom, przewodniki zbeletryzowane, albumy edukacyjne i kwartalnik „Na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie” (również w wersji elektronicznej). Wrocławski Dom Wydawniczy wylansował serię autorską „Przewodnik dla dociekliwych”. Od 2000 r. wydał dotąd kilkadziesiąt publikacji autorstwa Anny Kurek-Perzyńskiej i Marka Perzyńskiego – w tym nagrodzone m.in. podczas wrocławskich targów książki „Silesiana”, organizowanych przez Bibliotekę Wojewódzką we Wrocławiu. Mocną stroną tytułów Wrocławskiego Domu Wydawniczego są – powstające w odpowiedzi na rynkowe zapotrzebowanie – teksty pisane żywym, nowoczesnym językiem. Spełniają ważną funkcję w obszarze edukacji regionalnej. Przybliżają zachodzące w lokalnych społecznościach procesy, miejscowe uwarunkowania, skomplikowaną historię Dolnego Śląska, uwrażliwiają na traktowanie dziedzictwa jako wartości. Odbiorcami publikacji Wrocławskiego Domu Wydawniczego są jednak nie tylko Dolnoślązacy. Dzięki ich dostępności m.in. w księgarniach, bibliotekach, zamkach i pałacach trafiają do szerokiego grona turystów, przyczyniając się do wzrostu ruchu turystycznego w wielu obiektach i na szlakach.

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (28): Wiktor Błądek

    Błądek Wiktor (zm. w 2019 r. w wieku 74 lat), wieloletni (36 lat) pracownik KGHM Polska Miedź S.A., w którym przeszedł drogę od sztygara – przez kierownika robót górniczych, dyrektora naczelnego kopalni Polkowice-Sieroszowice i szefa kopalni Rudna – do członka Rady Nadzorczej; w 2004 r. został prezesem tego holdingu. Spoczął 14.09.2019 r. na cmentarzu we wsi Obora [1, s. 5].

    [1] Ewa Chojna: Zmarł Wiktor Błądek, były prezes KGHM, „Gazeta Wrocławska”, 14-15.09.2019., nr 215.

    Marek Perzyński

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (27): Sławomir Wilczyński

    Wilczyński Sławomir (zm. 16.09.2019), prokurator Prokuratury Okręgowej w Świdnicy [1, s. 2].

    [1] Nekrolog zamieszczony przez prokuratorów prokuratur w Świdnicy, „Gazeta Wyborcza” Wrocław, 17.09.2019.

    Marek Perzyński

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (26): Bierzyce

    Encyklopedia Dolnoślązaka (26): Bierzyce

    Bierzyce – wieś w gminie Długołęka w powiecie wrocławskim, w wyniku intensywnej rozbudowy stykająca się już zabudową z sąsiednią Łoziną – wsią znaną z posiadania w kościele wizerunku maryjnego przywiezionego tuż po II wojnie światowej przez polskich osadników z Kresów wschodnich Polski, zagarniętych przez Związek Sowiecki. Jednym z najciekawszych zabytków Bierzyc jest pałac zamieszkały przez plastyka, zaangażowanego przy oprawie plastycznej m.in. zrealizowanego z rozmachem filmu „Quo Vadis”. W sąsiedniej wsi Zaprężyn znajduje się niezwykle malowniczy wąwóz. Mieszkaniec Bierzyc Wiesław Zając zdobył w 2018 r. mandat radnego powiatu wrocławskiego, a następnie zasiadł jako etatowy członek w jego zarządzie. Jest zwolennikiem równomiernego rozwoju wszystkich miejscowości w powiecie wrocławskim, ale podkreśla, że myśląc o Bierzycach i ich okolicy serce zawsze bije mu mocniej. Należy do najbardziej zaangażowanych w lokalne sprawy polityków.

    Na zdjęcu: Wiesław Zając wskazuje na mapie Bierzyce.

    Tekst i fot. Marek Perzyński ©®

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (25): Skoroszów

    Encyklopedia Dolnoślązaka (25): Skoroszów

    Skoroszów, niewielka wieś (nieco ponad 300 mieszkańców) w gminie Trzebnica w powiecie trzebnickim, na pograniczu Wzgórz Trzebnickich i Doliny Baryczy. Okolice obfitują w grzyby i czarne jagody. Wieś zasiedlona została po II wojnie światowej głównie przez przesiedlonych z Kresów wschodnich Polski mieszkańców miejscowości Czernielów Mazowiecki (powiat Zbaraż w województwie tarnopolskim). Przybyli transportem już w sierpniu 1945 r.

    W 2010 r. obchodzono 100-lecie miejscowego kościoła pw. Świętej Rodziny, przynależnego do parafii Czeszów. Podmurówki starych domów stawiano tutaj z pozyskiwanej z okolicznych złóż rudy darniowej – dobrego i powszechnie wykorzystywanego w rejonie Doliny Baryczy materiału izolacyjnego i wentylacyjnego.

    Mieszkańcy Skoroszowa są społecznością zintegrowaną, dobrze ze sobą współpracującą. 11 mieszkanek Skoroszowa założyło 1.04.2016 r. Koło Gospodyń Wiejskich. Spotykały się jako matki dzieci w podobnym wieku i postanowiły – chcąc kontynuować działania na rzecz miejscowej społeczności – ująć je w ramy organizacyjne. Do grupy dołączył sołtys Skoroszowa. Funkcję przewodniczącej KGW pełni Barbara Klepajczuk. W 2017 r. obchodzono 70-lecie miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej. Wśród jej założycieli był Józef Bielecki.

    Historię Skoroszowa opracował w formie pracy magisterskiej Leszek Taraszczuk, mieszkaniec tej wsi, absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego, geograf, radny gminy miejsko-wiejskiej Trzebnica (kadencja od 2018 r.).

    Według Leszka Taraszczuka niemieccy mieszkańcy Skoroszowa opuścili wieś w styczniu 1945 r. z obawy przed nadciągającą Armią Sowiecką i przez Czechy udali się do Drezna. Część zmarło w drodze, wielu innych zginęło w Dreźnie podczas jego bombardowania przez aliantów.

    Na zdjęciu: Koło Gospodyń Wiejskich w Skoroszowie wraz z grupą miejscowych strażaków podczas dożynek gminy Trzebnica w Kuźniczysku (7.09.2019 r.).

    Tekst i fot. Marek Perzyński ©®

    wszelkie prawa zastrzeżone

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (24): Grupa figuralna „Jezus w Ogrodzie Oliwnym” w Witkowie Śląskim

    Encyklopedia Dolnoślązaka (24): Grupa figuralna „Jezus w Ogrodzie Oliwnym” w Witkowie Śląskim

    Przedstawiana jest jako przykład interesującej plastyki sakralnej w Kotlinie Kamiennogórskiej. Jest to dzieło o charakterze ludowym, pokrewne artystycznie z figurą Matki Boskiej Tronującej w lesie pomiędzy Witkowem Śląskim a Nowymi Bogaczowicami, teatralne w wyrazie. Z tyłu cokołu, na którym stoi frontalnie figura modlącego się w Ogrójcu Jezusa, ukazano anioła z kielichem, który „ukazał Mu się z nieba i umacniał Go” (Łk 22, 43). Na postumencie widoczny jest relief przedstawiający śpiących apostołów Piotra, Jakuba, Jana, sługi świątynne przywiedzione w to miejsce przez Judasza i unoszących się powyżej dwóch aniołów, pomiędzy którymi znajduje się kartusz z napisem: „Jesus Christus Betend am Oelberge in der Nacht daer ward”, co znaczy: „Chrystus na Górze Oliwnej w noc pojmania”. Dzieło to datowane jest na ostatnie lata przed kasatą w 1810 r. opactwa cystersów w pobliskim Krzeszowie. Jego współczesna, pstrokata malatura podkreśla ludowy charakter rzeźby. Stoi na posesji nr 3, ustawiona frontalnie do drogi publicznej wiodącej w kierunku przejazdu pod nasypem kolejowym m.in. na łąkę, z której widać na wzniesieniu kaplicę św. Anny [1, s. 255].

    [1] Ks. Stanisław Książek: Mała architektura sakralna Kotliny Kamiennogórskiej, Wydawnictwo Maria, Kamienna Góra, 2001.

    Marek Perzyński ©®

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (23): Bogusław Bobrański

    Bobrański Bogusław (ur. 1904 – zm. 1991), wybitny polski chemik, farmaceuta, autor wielu prac eksperymentalnych i podręczników akademickich, w latach 1957-1962 rektor Akademii Medycznej we Wrocławiu. Odznaczany m.in. krzyżami Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Karierę naukową rozpoczął we Lwowie. Spoczął na cmentarzu Świętej Rodziny na wrocławskim Sępolnie

    Marek Perzyński

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (22): Stanisław Raułuszkiewicz

    Raułuszkiewicz Stanisław (zm. 2019 r.), wrocławianin, nauczyciel akademicki, profesor doktor habilitowany, od 1953 r. w Katedrze Patologii Rozrodu i Kliniki Położniczej Wydziału Weterynaryjnego Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu. Wychowawca i mentor wielu pokoleń lekarzy weterynarii na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W nekrologu zamieszczonym w prasie podkreślono, że był zasłużonym, wyjątkowo życzliwym profesorem, lubianym przez studentów i pracowników [1, s. 7]. Spoczął 9.08.2019 r. na cmentarzu parafialnym przy ul. Smętnej we Wrocławiu.  

    [1] Nekrolog prof. dr. hab. Stanisława Raułuszkiewicza podpisany przez Dziekana, Radę Wydziału Medycyny Weterynaryjnej i społeczność akademicką Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, wrocławska edycja „Gazecie Wyborczej”, 8.08.2019.   

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (21): Romuald Lazarowicz

    Lazarowicz Romuald (ur. 11.08.1953 r. Wrocław – zm. 2.08.2019 r. Wrocław), działacz opozycji antykomunistycznej w PRL, związany z „Solidarnością” i „Solidarnością Walczącą”, pisarz, redaktor i współtwórca wolnych mediów, współwłaściciel oficyny wydawniczej, Kustosz Pamięci Narodowej, odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Wolności i Solidarności, Krzyżem Solidarności Walczącej oraz Krzyżem WiN [1, s. 7]. Za wybitne zasługi w upowszechnianiu wiedzy o najnowszej historii Polski odznaczony został pośmiertnie przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, który – w imieniu zmarłego – odebrała jego żona, Helena. Romuald Lazarowicz był wnukiem majora Adama Lazarowicza ps. „Klamra”. Spoczął na cmentarzu przy ul. Bujwida we Wrocławiu. W pogrzebie wziął udział m.in. wywodzący się z Wrocławia premier Mateusz Morawiecki, syn Kornela, założyciela „Solidarności Walczącej”.

    [1] Nekrolog Romualda Lazarowicza zamieszczony przez Andrzeja Jarocha, przewodniczącego Sejmiku Województwa Dolnośląskiego, wrocławska edycja „Gazecie Wyborczej”, 8.08.2019.   

    Marek Perzyński

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (20): Lenné Peter Joseph

    Peter Joseph Lenné (ur. 1789 – zm. 1866), wybitny architekt krajobrazu, posiłkując się koncepcjami urbanistycznymi przy kształtowaniu i wzbogacaniu założeń parkowych (m.in. w Berlinie) stworzył podstawy nowoczesnego zawodu architekta krajobrazu. Od 1824 r. królewsko-pruski dyrektor ogrodów w Poczdamie-Sanssouci. Zaprojektował szereg parków przyzamkowych i ogrodów przy posiadłościach ziemskich. W Kotlinie Jeleniogórskiej wykonał projekty parków w Mysłakowicach i Wojanowie, a przy wielu innych na etapie projektowania służył radą [1, s. 63, 188].

    Marek Perzyński

    Literatura:

    [1] Arne Franke: Śląskie Elizjum. Zamki, pałace, dwory i parki w Kotlinie Jeleniogórskiej, Deutsches Kulturforum östliches Europa e.V., Potsdam 2004.

  • Encyklopedia Dolnoślązaka (19): Krystian Ławnik

    Ławnik Krystian, student IV roku Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu (2018 r.), pracownia rzeźby; absolwent V Liceum Ogólnokształcącego w Legnicy. 9.12.2018 r. uczestnik corocznej licytacji dzieł sztuki na rzecz wsparcia Polaków pozostałych na dawnych Kresach Rzeczypospolitej – przekazał na ten cel rzeźbę swego autorstwa, którą wylicytowano.