Autor: Marek Perzyński

„Bracia Karamazow” Dostojewskiego liczą ponad tysiąc stron. Już wstępny ogląd tej powieści na bibliotecznej półce i świadomość, że jej akcja toczy się w realiach XIX-wiecznej Rosji, zatem w odległej przeszłości, powodują, że wielu mocno się zastanowi zanim po nią sięgnie. Teatr Polski we Wrocławiu sięgnął i pan dostał w tym spektaklu jedną z głównych ról (premiera 14 kwietnia). Co jest takiego w „Braciach Karamazow”, że znajdą się w repertuarze Teatru Polskiego? – pytam Marcina Piejasia, który wcielił się w postać Iwana, jednego z braci Karamazow.

• Aktualność. To jeden z najwybitniejszych utworów literatury światowej poruszających kwestie relacji między religią a państwem i w ogóle mówiących o państwie przez pryzmat losów jednostki. O tym się w wielu kręgach żywo dyskutuje. Poza tym cały ten utwór ma wydźwięk biblijny, mówi o czymś, co się nigdy nie zdarzyło, a jednak trwa od zawsze – niczym mythos. Co więcej, to świetny materiał dla aktora i zarazem wyzwanie, z którym warto się zmierzyć choćby dlatego, że taka propozycja to nie codzienność. Łatwiej dziś zagrać w komedii niż w dziele tego formatu, co „Bracia Karamazow”. Inna sprawa, że język Dostojewskiego i obszerność tego dzieła – ponad tysiąc sto parę stron – wymagają niesamowitej pracy aktorskiej, żeby się przez to wszystko przebić, zagłębić i uchwycić wątek, który jest istotny dla współczesnego człowieka.

• Mówi pan, że trudno o propozycję aktorską związaną z literaturą tej miary, co „Bracia Karamazow”, a przecież to nie pierwszy pański kontakt z Dostojewskim.

• Rzeczywiście, moja przygoda teatralna zaczęła się od Dostojewskiego, bo u świętej pamięci Barbary Sass w Teatrze Słowackiego w Krakowie zagrałem w „Idiocie” jeszcze przed szkołą teatralną, tyle że był to mały epizod w bandzie Rogożyna. Później był debiut u Krystyny Jandy w utworze Czechowa, zatem nadal miałem kontakt z wielką rosyjską klasyką teatralną. Choćby dla tego warto uprawiać ten zawód. Potem grałem w komediach, lubię bawić widownię, jednak to dzieła zupełnie innego wymiaru. „Bracia Karamazow” to dzieło z pogranicza religii, socjologii, poruszający najważniejsze kwestie egzystencjalne. Mówi o rzeczach podstawowych.

– Dla Wrocławia zostawił pan teatry warszawskie, gdzie zaczął pan odnosić sukcesy. Nie żałuje pan zmiany?

• Absolutnie nie żałuję. Aktorstwo to zawód, w którym robi się wiele różnych rzeczy. Im więcej aktor robi, tym bardziej się rozwija. Żeby zagrać dobrze w komedii, trzeba dotknąć też materiału poważnego. Wszystko w tym zawodzie płynie, łączy ze sobą, nie ma czegoś takiego, że się coś porzuca dla czegoś innego. Po prostu buduje się swoją technikę i swoje umiejętności za każdym razem głębiej. Po to, by lepiej wykonywać ten zawód.

• Zakorzeni się pan we Wrocławiu, czy to tylko etap w drodze do kariery?

• Cieszę się, że miałem okres szukania, poddania się wolnemu rynkowi, to daje wiele pokory i uczy szerszego spojrzenia na to zajęcie. Ale jeśli cały czas szuka się pracy, cały czas się „castinguje” (a na tym też polega ten zawód) to w pewnym czasie przestaje się robić role, a tylko goni się za pracą. Bardzo mnie to zmęczyło. Z pracy w Teatrze Polskim we Wrocławiu więc się cieszę i to w nim zamierzam budować swą pozycję. Pozycję w teatrze buduje się przez ciężką pracę.

– Ale pan wygrywał castingi.

• Owszem, wygrywałem. Przyszedłem do Wrocławia z tarczą a nie na tarczy. Zrezygnowałem z musicalu w Teatrze Syrena, żeby móc wziąć udział w próbach do „Braci Karamazow” i tego nie żałuję. Premiera w „Syrenie” już się odbyła, z powodzeniem, z czego się cieszę. Ale to zupełnie inny rodzaj teatru gatunkowo. Takich musicali mogę zrobić jeszcze kilka w swoim życiu, a w „Braciach Karamazow” nie wiem kiedy będzie mi dane zagrać kolejny raz. Chcę wykorzystać ten moment, żeby sięgnąć po wyzwanie, które wymaga ode mnie najwięcej pod względem zawodowym.

• Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Marek Perzyński © wszelkie prawa zastrzeżone

Na zdjęciach: Marcin Piejaś.

Fot. Marek Perzyński

Andrzej Początek z Wrocławia zajmujący się finansami i nieruchomościami nie przypuszczał, że przychodząc 6 grudnia 2017 r. na spektakl „Opowieść wigilijna” według Dickensa do Teatru Polskiego we Wrocławiu wyjdzie z niego z terminem uroczystej kolacji, którą wraz ze swą ukochaną zje w towarzystwie Michała Paszczyka ze słynnego kabaretu „Paranienormalni”.

„Opowieść wigilijna” bawi i kruszy najbardziej zatwardziałe serca, bo nie ma chyba nikogo, kto nie zrobiłby wglądu w siebie widząc ducha w łachmanach i skutego łańcuchami, który cierpi, bo za życia liczył się dla niego tylko rachunek ekonomiczny. Ostrzega swego biznesowego wspólnika, żeby się zmienił, bo skończy, jak on. Trzeba jeszcze jednak kilku wizyt z zaświatów, by wspólnik odkrył, że jest coś takiego, jak społeczna twarz biznesu. Daje hojny datek, ratuje życie chłopca, odbudowuje swe relacje z rodziną. Chce być po prostu dobrym człowiekiem. Święta są wielkim darem niebios. Najlepiej rozumieją to chyba ci, których los rzucił poza ojczyznę. Pokonują nieraz setki kilometrów, by choć na te kilka chwil zjawić się w domu rodzinnym i spędzić je po polsku. Wśród bliskich.

Dawid Tymczyn ma 12 lat i potrzebuje naszej pomocy, jak Tim z „Opowieści wigilijnej”. O takiego strategicznego sponsora, jakim jest główny bohater powieści Dickensa, raczej trudno, ale można wiele zdziałać jako wspólnota – pokazała licytacja po zakończeniu „Opowieści wigilijnej”. Teatr Polski, kierowany przez dyrektora Cezarego Morawskiego, użyczył po spektaklu swej przestrzeni pro publico bono, a akcję przeprowadziło Zrzeszenie Studentów Polskich z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, w ramach akcji „Wielka draka dla dzieciaka 2017”. Pozyskali sponsorów i Michała Paszczyka z kabaretu „Paranienormalni”, który poprowadził licytację i zrobił to fenomenalnie, z humorem, swadą, inteligentnie. Cel był zbożny, ale co tutaj mówić – swoje zrobiła głównie osoba prowadzącego. Licytowano ze sceny i zbierano pieniądze w foyer. Licytowano m.in. DVD kabaretu „Paranienormalni” (z autografami), ale cóż to przy jednym z „Paranienormalnych” na żywo. Kolację z nim wylicytowali Andrzej Początek z ukochaną, zajmujący się finansami i nieruchomościami, co warto podkreślić z uznaniem, bo owszem, zarabianie pieniędzy to sztuka, ale jeszcze większą sztuką jest umiejętność podzielenia się pieniędzmi z bliźnimi.

Fot. wiodące: Na kolację z Michałem Paszczykiem z kabaretu „Paranienormalni” zaproszeni zostali pan Andrzej Początek z ukochaną.

Tekst i fot. Marek Perzyński © wszelkie prawa zastrzeżone

Jeśli można mówić o kulturze w sensie inwestycji, to Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznając dotację celową na realizację „Opowieści wigilijnej” wg Dickensa w Teatrze Polskim we Wrocławiu zrobiło znakomity interes. Spektakl grany jest przy pełnej widowni, a tworzą go aktorzy Teatru Polskiego we Wrocławiu i członkowie grupy akrobatycznej „Ocelot” z Legnicy i Złotoryi.

Widownia nagle cichnie, gdy na scenę wjeżdża wózek inwalidzki z małym Timem. Można uratować mu życie, jeśli znajdą się ludzie dobrej woli. Nagle zdajemy sobie sprawę, jak dużo zależy od naszej wrażliwości. Boże Narodzenie, magiczny czas spędzany w gronie rodzinnym, to dobra okazja, żeby o tym przypomnieć. Dobro, miłość, prawda, empatia, rodzina są ludziom potrzebne, jak tlen. Dziwne, że tak wiele polskich scen teatralnych jakby o tym zapomniało.

„Opowieść wigilijna” zatem edukuje, wzrusza, bawi. To znakomite teatralne tworzywo. Realizacja Teatru Polskiego we Wrocławiu jest o tyle nadzwyczajna, że powstało narracyjnie spójne znakomite artystycznie dzieło, choć wielu wątpiło, że akrobatyczne etiudy uda się zgrabnie zgrać z tekstem.

Co ciekawe, widzowie w większości są tych trudności świadomi. Nie tylko dlatego, że po części spektakli można wziąć udział w warsztatach i spróbować samemu scenicznej sztuki akrobatycznej. Przede wszystkim to spektakl wymagający żelaznej dyscypliny i precyzji, a biorą w nim udział nie tylko dorośli, ale i dzieci. Reżyserzy (Beata Zając i Cezary Morawski) i autor adaptacji tekstu (Sławomir Olejniczak) stanęli więc przed nie lada wyzwaniem.

Byłem zszokowany, gdy usłyszałem niedawno od pewnej 30-latki, że nigdy nie była w teatrze. Pochodzi z małego ośrodka miejskiego koło Jeleniej Góry, w której teatr przecież jest. Wzrastałem w nim, gdy dyrektorowała mu Alina Obidniak, znakomita menedżer kultury. Myślałem, że jeśli nie rodzina, to przynajmniej szkoła realizuje obowiązek wprowadzenia młodego człowieka w świat kultury. Gdy zacząłem temat drążyć, uzmysłowiłem sobie, jak bardzo się myliłem. Jeśli w domu nie ma potrzeby uczestnictwa w tzw. kulturze wysokiej, to nie zawsze jest nadzieja, że szkoła te lukę wypełni. Na realizację tego celu nie ma pieniędzy – to najczęstsze tłumaczenie nauczycieli i dyrektorów szkół.

Na szczęście nie wszędzie i nie zawsze tak jest. I poranne, i popołudniowe, i wieczorne pokazy „Opowieści wigilijnej” we wrocławskim Teatrze Polskim o tym świadczą. Realizacja okazała się tak atrakcyjna, że przyciąga dzieci, rodziców, dziadków, nauczycieli nie tylko z Dolnego Śląska. To społeczny kapitał, który zaprocentuje. Budzi politowanie tekst jednej z wrocławskich dziennikarek, która oceniając „Ryszarda III”, kolejną nowość we wrocławskim Teatrze Polskim, napisała, że owszem, widownia była pełna, tyle że widzowie… byli nie tacy. To znaczy tacy, którzy nie odpowiadali jej estetycznie. Bije z tych słów pogarda dla człowieka. Ale wbrew pozorom to cenne spostrzeżenie. Dowodzi, że Teatr Polski we Wrocławiu walczy z wykluczeniem społecznym. To scena o charakterze narodowym, co rodzi zadania m.in. w obszarze edukacji. Owszem, teatr jest elitarny, ale nie może być domeną tylko elit. Jest własnością społeczeństwa, a nie wąskiej grupy, która uzurpuje sobie do niego prawa na zasadzie wyłączności.

Brawa w trakcie „Opowieści wigilijnej”, gromkie oklaski po zakończeniu spektaklu, ożywione dyskusje w foyer i słowa widzów, że to spektakl wysokich lotów uskrzydlają wręcz dzieci biorące udział w tym projekcie. Są dzieci, więc jest nadzieja, że wyrośnie widownia, z której nawet bardzo mądra pani redaktor będzie zadowolona.

Tekst: Marek Perzyński © wszelkie prawa zastrzeżone.

Fot. wiodące ze spektaklu – materiał prasowy Teatru Polskiego we Wrocławiu.

Zdjęcia ze spotkania po premierze: Marek Perzyński ©